به گزارش میراث آریا احمد مسجدجامعی، در آیین نکوداشت سیدمحمد بهشتی و رونمایی از کتاب «نگهبان هویت ملی (۱)» که ۹ آبان‌ماه در موزه ملی ایران برگزار شد، با اشاره به اهمیت شناخت میراث تاریخی و فرهنگی کشور اظهار کرد: ما در شناخت گذشته و تبار فرهنگی خود کم‌کاری کرده‌ایم و لازم است ایران را با نگاهی عمیق‌تر و فراتر از برداشت‌های سطحی بشناسیم.
وی با اشاره به جایگاه استوانه کوروش در تاریخ و فرهنگ ایران، به اهمیت توجه به مفاهیم انسانی و حقوقی در میراث تمدنی ایران پرداخت و یادآور شد: در بازخوانی تاریخ باید به تفاوت نگرش‌ها و رفتار تمدن‌های مختلف نیز توجه کرد؛ برای مثال، در برخی اسناد تاریخی از نابودی زمین‌های کشاورزی و نمک‌پاشی بر آن‌ها سخن گفته شده، در حالی که در منشور کوروش بر آزادی اقوام و گروه‌های مختلف تأکید شده است.
مسجدجامعی در ادامه با طرح این پرسش که چرا برخی معتقدند سرزمین ایران از ظرفیت توسعه برخوردار نیست، افزود: اگر ایران ظرفیت توسعه نداشت، چگونه در طول هزاران سال توانسته است تمدن‌های متنوعی را در خود شکل دهد و حفظ کند؟ مسئله اصلی، نحوه نگاه ما به فرایندهای تاریخی و شیوه شناخت توانمندی‌های این سرزمین است.
تخت جمشید؛ نمونه‌ای از بهره‌گیری از دانش و ظرفیت تمدن‌های مختلف
وزیر پیشین فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به معماری تخت جمشید، آن را نمونه‌ای از تعامل تمدنی و بهره‌گیری هوشمندانه از دانش ملت‌های مختلف دانست و گفت: در ساخت این مجموعه، از ظرفیت‌ها و تجربه‌های تمدن‌های گوناگون استفاده شده است. ستون‌ها، شیارها، سرستون‌ها و عناصر معماری آن، نشانه‌هایی از پیوندهای فرهنگی و هنری با تمدن‌هایی مانند مصر و یونان را در خود دارند.
وی با اشاره به برگزاری نشست‌های تخصصی درباره پیوندهای فرهنگی کهن و حضور پژوهشگران هخامنشی از نقاط مختلف جهان در ایران، اظهار کرد: تخت جمشید تنها یک بنای تاریخی نیست؛ بلکه نشان‌دهنده بستری است که در آن ملت‌ها و فرهنگ‌های مختلف امکان حضور و مشارکت داشته‌اند.
مسجدجامعی با یادآوری عنوان «دروازه ملل» برای یکی از بخش‌های تخت جمشید، به نقش این مجموعه در بازنمایی تنوع قومی و فرهنگی اشاره کرد و افزود: در نقش‌برجسته‌های این مجموعه، اقوام مختلف ایرانی و نمایندگان سرزمین‌های گوناگون را می‌بینیم که هر یک با پوشش، زبان و ویژگی‌های فرهنگی خود حضور دارند و هدایای سرزمینشان را عرضه می‌کنند. این تصویر، بیانگر نوعی نگاه فراگیر به تنوع فرهنگی و تعامل میان ملت‌هاست.
قنات؛ فراتر از یک سازه، سرچشمه زندگی
مسجدجامعی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به اهمیت نگاه عمیق به میراث تاریخی و طبیعی، به شیوه نگرش سیدمحمد بهشتی به موضوعات فرهنگی و میراثی پرداخت و گفت: در شناخت آثار تاریخی باید از نگاه صرفاً سازه‌ای عبور کنیم. برای مثال، قنات را می‌توان تنها یک سازه مهندسی دانست، اما اگر آن را منشأ زندگی در سرزمینی خشک ببینیم، معنای متفاوتی پیدا می‌کند؛ چراکه در چنین محیطی، حتی یک قطره آب به معنای حیات است.
وی با اشاره به پیچیدگی دانش سنتی مقنیان و ضرورت شناخت شیب زمین، مسیر آب و محاسبات مربوط به احداث قنات، خاطرنشان کرد: این فعالیت‌ها مبتنی بر دانش و تجربه‌ای عمیق بوده‌اند و نمی‌توان آن‌ها را صرفاً کارهایی ابتدایی و فاقد پشتوانه علمی تلقی کرد.
دانش بومی؛ سرمایه‌ای برای توسعه امروز
وزیر پیشین فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین با اشاره به ظرفیت‌های دانش بومی در کشاورزی ایران، به نمونه کشت هندوانه در مناطق کویری پرداخت و گفت: کشاورز ایرانی در محیطی که با محدودیت منابع آب مواجه است، از شناخت دقیق خاک، گیاه و شرایط طبیعی بهره می‌گیرد و با روش‌هایی متناسب با محیط، محصول تولید می‌کند. این توانایی‌ها نشان‌دهنده ظرفیت بالای دانش بومی و قدرت سازگاری انسان ایرانی با شرایط محیطی است.
وی افزود: باید این توانمندی‌ها را به‌عنوان بخشی از سرمایه تمدنی و ظرفیت توسعه کشور بشناسیم و از آن‌ها برای آینده بهره بگیریم.
از نان سنگک تا ذهن ریاضی ایرانیان
مسجدجامعی در ادامه با نقل خاطره‌ای از تهران‌گردی‌های خود همراه با مرحوم ناصر صفی‌نژاد، پژوهشگر فرهنگ عامه، به نمونه‌ای از دانش و خلاقیت نهفته در زندگی روزمره مردم اشاره کرد.
وی گفت: در یکی از این برنامه‌ها، به شهرری رفتیم و با کمک یکی از نانوایان قدیمی منطقه، با شیوه‌ای از برگزاری مسابقه میان نانوایی‌های سنگک آشنا شدیم. در این رقابت، چند نان سنگک با یکدیگر مقایسه و نان‌های برتر انتخاب می‌شدند. هر نانوا نشانه مشخصی برای نان خود داشت؛ یکی علامت مثبت و دیگری علامت ضربدر روی نان می‌گذاشت تا محصولش قابل شناسایی باشد.
وی با اشاره به شیوه ارزیابی و امتیازدهی در این رقابت‌ها، این تجربه را نمونه‌ای از حضور تفکر محاسباتی و نظم در فرهنگ روزمره مردم دانست و افزود: این نوع دانش و ذهنیت را نباید فقط در دانشگاه‌ها و مراکز علمی جست‌وجو کرد؛ گاهی در زندگی روزمره مردم و در فرهنگ کوچه و بازار نیز می‌توان جلوه‌های آن را مشاهده کرد.
مسجدجامعی در پایان با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به میراث فرهنگی و تمدنی ایران، خاطرنشان کرد: برای شناخت ظرفیت‌های ایران باید عمیق‌تر به گذشته و داشته‌های خود نگاه کنیم. بسیاری از توانمندی‌هایی که امروز به دنبال آن هستیم، در تجربه تاریخی، دانش بومی و شیوه زندگی مردم این سرزمین وجود داشته است. به باور من، یکی از مهم‌ترین کارها، بازشناسی این ظرفیت‌ها و بهره‌گیری از آن‌ها در مسیر توسعه آینده ایران است.
انتهای پیام/
نظر شما